data is als cellen in het menselijk lichaam. er zijn er velen in verschillende maten en vormen. ze vormen de basis. Data op zich zelf is niets; je moet ze in een context plaatsen. 24 is niets, een getal. Maar wat zegt het. €24 geeft al meer informatie. Snel zal de vooronderstelling zijn dat dit de prijs is van iets maar het kan ook dat het stapeltje munten zijn dat voor je op tafel ligt.
Software moet niet alleen kunnen draaien op de technische infrastructuur, maar moet tegelijkertijd zijn ingebed in de sociale, sociaal-psychologische, juridische, medische, bestuurlijke context. Dat vraagt om sophisticated ontwerp. En weloverwogen gebruik. Of niet-gebruik.
Het draait dus bij technologische oplossingen voor maatschappelijke problemen niet om technologie. Bij informatietechnologie gaat het ook niet allereerst om informatie. Data en informatie bestaan niet los van een context: je zult eerst het doel moeten bepalen om te weten of je voor dat doel überhaupt informatie nodig hebt. Niet alle problemen zijn immers informatieproblemen. Heb je wel data nodig, vraag dan welke data, om wat te bewerkstelligen. Pas dan krijgen data vorm en betekenis.
Zie je dit over het hoofd, snap je dit niet, denk je niet na over sturen met data, dan gebruik je oude gegevens al snel buiten de oorspronkelijke context en voor een nieuw doel. Medische informatie, bijvoorbeeld, voor opsporing van fraude. Function creep heet dat. Ten eerste: dat gebeurt, ook als het niet mag. De elektronische patiëntendossiers worden op dit moment volop gebruikt voor een nieuw doel, inzage krijgen in de pandemie, ook als patiënten geen toestemming hebben gegeven voor inzage.
Ten tweede: het gebruik van data buiten de context maakt de samenleving onveilig. Het leidt bijvoorbeeld tot de veelbesproken surveillancestaat.
Ten derde: in de nieuwe context heb je meestal niets aan de oude gegevens. Ze bieden je te weinig. Of het verkeerde. Het probleem van een datasamenleving is niet alleen dat overheden en bedrijven te veel van je weten, maar vooral ook dat ze te weinig van je weten. Niet het waarom, niet de hele situatie, niet al die dingen die buiten de datasystemen blijven.