Kijk maar: aan de ene kant heb je de arme weerloze mensen die anno 2017 werkelijk helemaal niets meer zelf kunnen. Kijk naar de half verlepte moestuintjes op je balkonnetje en je beseft dat je niet eens in staat bent één dag aan eten voor jezelf te telen. Je moet gevoed worden. Je kunt je zelf niet verdedigen, je kunt geen kleding maken, je kunt je privacy niet bewaken, de meeste van ons arriveren niet eens op ons werk zonder hulp van een miljardenindustrie. Vroeger kon je bij een buurman terecht als je auto kapot ging. Nu kan zelfs de garage niets voor je doen en moet je wachten op één of andere onbegrijpelijke software-update van een bedrijf aan de andere kant van de wereld. Kijk naar je televisie, je telefoon, je laptop, je e-mail. We hebben geen benul hoe ze in elkaar zitten.
We zijn volledig weerloos. Zonder internet zijn we kreupel, zonder elektriciteit verlamd. Mijn bezit is een virtueel getalletje op een scherm, de waarde ervan wordt bepaald door de maniakale geldscheppers van de Europese Centrale Bank. Het is ironisch: we zijn individualistischer dan ooit – niets is belangrijker dan jouw hyperpersoonlijke keuze waar te wonen, hoe te eten, hoe lief te hebben, hoe te sterven – maar tegelijkertijd stelt dat moderne individu helemaal niets meer voor. Hij leidt een leven in volstrekte afhankelijkheid. Het enige wat hij zelf kan is een beetje consumeren.
Aan de andere kant heb je de structuren waar we met zijn allen zo zwaar op leunen: de industrie, de instanties, de autoriteiten. Elk onderdeel is onderhevig aan schaalvergroting. De dreigende overnames van Unilever en AkzoNobel zijn twee in het oog springende voorbeelden, maar op elk ander niveau, de toeleveranciers van die bedrijven en hun klanten, vind je diezelfde overnamestrijd. Vroeger had je BigPharma, nu kun je dat woordje op elke sector plakken. Chemie, voedsel, biotech, energie, transport, bouw, data. Die laatste industrie is zelfs nooit kleinschalig geweest: Google, Amazon, Facebook werden als giganten geboren.
Uit NRC, 27 mei 2017; Rosanne Hertzberger